تبلیغات
LINGUISTICS SCHOOL - قالب های شعری (2)
LINGUISTICS SCHOOL
...به نام خدایی كه در این نزدیكی است
1392/09/2

قالب های شعری (2)

1392/09/2

نوع مطلب :آرایه های ادبی، 
نویسنده :علی تفكری


ترجیع بند چیست؟

غزلهایی است هم وزن با قافیه هایی متفاوت که بیت یکسان مصرعی ( معمولا با قافیه ی متفاوت ) آن ها را به هم پیوند می دهد .

تعریف کوتاه :غزلواره هایی که بیتی مصرع آن ها را به هم وصل نماید . به هر غزل ( رشته ) و به بیت تکراری ترجیع می گویند . ترجیع بند در مورد موضوعاتی همچون : عشق و عرفان و مدح و ستایش سروده می شود .

 

  • نكته ۱) قدیمی ترین ترجیع بند از فرخی سیستانی است .
  • نكته ۲) زیبا ترین ترجیع بند های شعر فارسی :

سعدی ( قرن ۷ ) عاشقانه                       هاتف اصفهانی ( قرن ۱۲ ) عارفانه

  • نكته ۳) از شرط های زیبایی ترجیع بند این است که بیت آخر هر رشته با بیت ترجیع - از نظر معنایی تناسبی تمام داشته باشد .
  • نكته ۴) ترجیع بند خاص شعر فارسی است .

 

نمودار قافیه ها :

-------------------- ×         ------------------- ×              

--------------------‌            ------------------- ×

--------------------‌            ------------------- ×              

--------------------‌            ------------------- ×

                   -------------------- +

                   -------------------- +

-------------------- =         ------------------- =              

--------------------‌            ------------------- =

--------------------‌            ------------------- =              

--------------------‌            ------------------- =

                   -------------------- +

                   -------------------- +


ترکیب بند چیست؟

شعری چند بخشی که هر بخش آن از نظر قافیه و درون مایه همانند قصیده یا غزل است - این بخش ها توسط بیت مصرع متفاوت و نا مکرری به هم وصل می شوند .

تعریف کوتاه : غزلواره هایی که توسط بیتی نا مکرر به هم وصل می شوند . ترکیب بند در مورد موضوعاتی همچون : رثا ( سوگواری ) - مدح - عشق . سروده می شود .

 

  • نكته ۱) قدیمی ترین ترکیب بند از قطران تبریزی می با شد .
  • نكته ۲) ترکیب بند سرایان به نام : جمال الدین عبدالرزاق اصفهانی ( قرن ۶ ) - محتشم کاشانی - وحشی بافقی .

 

نمودار قافیه ها :

-------------------- ×         ------------------- ×              

--------------------‌            ------------------- ×

--------------------‌            ------------------- ×              

--------------------‌            ------------------- ×

                   -------------------- +

                   -------------------- +

-------------------- =         ------------------- =              

--------------------‌            ------------------- =

--------------------‌            ------------------- =              

--------------------‌            ------------------- =

                   -------------------- *

                   -------------------- *


مسمط چیست؟

مسمط ، مجموعه چند مصراع هم قافیه ( بند مسمط یا تسمیط ) و یك مصراع مستقل قافیه ( رشته مسمط یا مصراع تسمیط ) است كه چند بار با قافیه های متفاوت تكرار می شود و در این تكرار ، آن مصراع های مستقل القافیه ، با هم هم قافیه هستند . مسمط در موضوعاتی همچون قصیده مانند : تغزل و مدح و اشعار ملی و میهنی سروده می شود .

 

به مسمط هایی كه بند مسمط و رشته ی مسمط آن ها ، مجموعا سه مصراع باشند مسمط مثلث    می گویند ، همین طور به چهار مصراعی مسمط مربع و به پنج مصراعی مسمط مخمس وبه شش مصراعی مسمط مسدس می گویند . . بدین ترتیب مسمط حداقل مثلث و حداكثر مسدس است و معمولا هم ، ازنوع اخیر است .مانند مسمطات منوچهری كه همه مسدس است.

 

مسمط تضمینی :

مسمطی است که بند آن در هر رشته - به ترتیب مصراع دوم بیت های یک غزل است - یعنی - شاعر بیت های یک غزل را به ترتیب در پایان رشته های مسمط می آورد - تعداد رشته ها - تابع تعداد بیت های غزل است .

 

  • نكته ۱) بنیان گذار مسمط : منوچهری دامغانی می باشد .
  • نكته ۲) مسمط سرایان بنام : منوچهری دامقانی - قاآنی
  • نكته ۳) مسمط تضمینی شیخ بهایی ( قرن ۱۰ ) که تضمین غزل معروف خیالی بخارایی است - از زیباترین مسمط های تضمینی فارسی است .

 

نمودار قافیه ها :

-------------------- ×         ------------------- ×              

--------------------‌ ×         ------------------- +

 

--------------------‌ =         ------------------- =              

--------------------‌ =         ------------------- +


 

 مستزاد چیست؟

در آخر هر مصراع شعری عبارات كوتاهی آورند كه با آن مصراع ها از نظر معنی متناسب باشد . از نظر قافیه هم  باید با آن قالب شعری متناظر باشد . مثلا اگر قالب سمت راست غزل است ،طرف چپ هم طرح غزلی دارددر واقع کلمه ی مستزاد به معنی "زیاد شده" هم همین معنی را می دهد و علت نام گذاری این نوع شعر هم قطعه اضافه شده در پایان هر مصراع است. مستزاد در مورد موضوعاتی همچون : عشق - عرفان - مسائل اجتماعی و میهنی سروده می شود .

 

  • نكته ۱) با افزودن واژه یا واژه هایی به پایان مصراع های قطعه - رباعی و غزل می توان مستزاد سرود .
  • نكته ۲) اهمیت مستزاد : از منابع الهام ( احتمالی ) نیما یوشیج در کوتاه و بلند نمودن مصراع های شعر نو .
  • نكته ۳) قدیمی ترین مستزاد : مسعود سعد سلمان ( قرن ۵  ه.ق ) .

 

 نمودار قافیه ها :

-----------------------------------------          ------------

-----------------------------------------          ------------

-----------------------------------------          ------------

-----------------------------------------          ------------






موزیک
دریافت كد موسیقی
رتبه گوگل
ابزار نمایش رتبه گوگل یا پیج رنک , . , .
پرش به بالای تصویر
Up Page
ویکیو ، سرویس جستجو در اینترنتکد پرش به بالای صفحه وب
پسندیدن [cb:post_like]